Foto’s gemaakt voor- en tijdens de verbouwing van de kerk in Goënga in de periode rond 2013-2015. De tweede serie is gemaakt tijdens de opening en in gebruik name van de kerk op 19 september 2015. Mocht u onvolkomenheden zien, aanvullingen of vragen hebben, laat het mij dan weten. Foto’s en tekst: Cees Veenstra Goënga.
Boven de luifel van de preekstoel zijn met potlood namen aangebracht. Er staat: P.de Groes of Groef 17-2-1948 G. Jellema 17-1-1949 en B. Oudega te Offingawier 17 Febr. 1942. Wie kan hier meer over vertellen?
Ook de toegangsdeur van de kerk kreeg een kleurtje, zodat hij weer bij de tijd is. Mooi blauw is niet lelijk. We zullen het verder maar blauw- blauw laten.
Fragment van een grafsteen, gevonden onder de vloer van de kerk. ‘HIER LEIT BEGRAVEN DIE EERSAME TIET BOCKMA’ Zij was de kleindochter van Bockma die de kerk 1000 gulden leende voor de nieuwbouw in 1758.
Inkijkje in een deel van de kerk na de schildersbeurt in 2015. Zie ook het aangepaste podium.
Deze twee grafstenen zijn verticaal in de gevel van het voorportaal ingemetseld. De stenen hebben een afmeting van: Links 71 x 203cm en rechts 71 x 198cm. de linker steen heeft de tekst op de steen, bij de rechter is de tekst in de steen gebeiteld.
Een van de panelen die op de preekstoel zijn aangebracht. Onder: Lukas en daarboven Markus.
Aangezien er maar een afvoer aan de kerk was aangesloten, ( alles moest vroeger in de regenbak ) werd een tweede afvoer aan gebracht. Het graafwerk werd door vrijwilligers uit het dorp uitgevoerd. Gerrit Koudenburg geeft de ligging van de riolering aan.
In de muur van de toren is deze gedenksteen aangebracht. Er staat op: Anno 1787 Den 12e junij is de eerste steen fan deese tooren terwijl hier Predikant was Ds. Rudolphus Beckering gelegt door Jan Evert Rekenmeester van de contributie en Administreerendt met Harmen Rients Adsisteerendt Kerkvoogt van deese plaats.
De keien waarmee het uurwerk aan de ‘praat’ wordt gehouden. Zij zullen samen toch al gauw ± 50 à 60 kilo wegen.
De kerk in de kleuren zoals besproken met bestuur en subsidie verstrekkers. De later vervangen groene franje zit hier nog op de preekstoel. Het geheel ademt rust en ingetogenheid uit.
Op kerk en toren vinden we op ieder een haantje. Zij waken over het dorp en kijken bij naderende storm naar het Zuid- of Noordwesten. Bij mooi weer richten zij hun snavels naar het Oosten of Zuiden. Zij hebben vaak gelijk.
De entree van de kerk na de volledige opknapbeurt. De kerk is weer open voor de diverse activiteiten die er in de toekomst plaats zullen vinden.
Impressie van de grootte van de vorige kerk ten opzichte van de huidige kerk. Let op: dit is een benadering.
Feest in het dorp.
De kerk gezien vanaf het kaatsveld (Finne) met uiterst rechts het oude baar huisje.
Er staan twee hanen op de kerk, nl. een op het dak van de kerk en een op de toren, die hierbij is afgebeeld. Dat is de hoofdhaan, hij heeft dan ook de mooiste staart.
Een stukje geschiedenis van de kerk is zichtbaar in de kerktoren. Kijkt u even mee?
Het linker paneel op de preekstoel voor de restauratie.
Een van de sponsoren van de verbouw van de kerk. Bedankt!!
In 1881 werd de verharde weg door het dorp aangelegd. Er moest een muurtje komen om het hoogteverschil in de terp en weg te overbruggen. Op het muurtje kwam een fraai hekwerk, gemaakt en geplaatst door fabriek van ijzerwerken E.M. Jaarsma uit Sneek aan de IJlsterkade.
De start van de aanpassing van de kerk in voorjaar 2015. Een deel van de kerkbanken wordt verwijderd om voorin de kerk meer ruimte te creëren en het podium te vergroten. Ook de ouderling- banken worden verwijderd en zullen niet meer terug keren in de kerk.
Het was passen en meten om de banken uit de kerk te verwijderen.
Een deel van de banken werd voor herstel afgevoerd en werd later terug geplaatst.
Deze twee verticale staanders dragen een deel van de torenconstructie. Zij steunen waarschijnlijk op de fundering van de vorige kerk.
Nog even de draai in het voorportaal en de banken kunnen door Yke van der Goot en Jisk van der Velde uit de kerk worden gesjouwd.
Stichtingsvoorzitter Age Bootsma ontfermt zich over de plafondlampen, die elders tijdelijk worden op geslagen.
Onder de trap in het voorportaal is duidelijk te zien dat ook hier iets te verbeteren valt. In deze hoek zal een keukentje worden gerealiseerd.
Voor de afvoeren van een W.C. en een keukentje in de hal, stelde loonbedrijf Wierda een kraantje beschikbaar voor het graven van de sleuf van de kerk naar de openbare weg voor de aansluiting op het hoofdriool.
Het aansluiten van de riolering is voltooid, het straatwerk kan worden hersteld. Het werk vordert snel.
In de toren staat dit zeer oude uurwerk, het wordt met spieën bijeen gehouden en is al ruim 600 jaar oud volgens de deskundigen. Als gewichten dienen twee zware keien. Het is afkomstig uit de vorige kerk die hier heeft gestaan.
Deze slinger diende voor het opwinden van het slagwerk van de klok. Iedere dag moesten zowel uurwerk als aandrijving van de luidklok opgewonden worden.
En weer zit er een dag op. ‘Langzaam’ maar zeker vordert het werk in deze mooie kerk.
Omstreeks de jaren 2010-2015 was het vijf voor twaalf voor deze kerk, dit omdat hij net als enige andere kerken in de Lege Geaen minder bezoekers trok en afstoten een optie bleek te zijn. Gelukkig heeft het dorp hem kunnen kopen en er een multifunctionele ‘kerk’ van kunnen maken. Er zijn vanaf september 2015 nog 6 kerkdiensten per jaar in de kerk.
De preekstoel staat er wat verlaten bij. Het houtsnijwerk van de preekstoel dateert uit 1759 en is gemaakt door de Sneeker houtsnijder Matijs Gorpmeester voor de somma van 13 gulden en 16 stuivers. ‘Sneijwark ten de Predijkstoel’.
Met uiterste precisie- en met behulp van een laser werd de klus geklaard. Het leggen van de afvoer was toen een ‘fluitje van een cent’.
Het werk verloopt voorspoedig door de inzet van veel gravers. Hier Yte Stienstra (voor) en Yke van der Goot aan de schop.
Eerst werd de zode afgestoken, een secuur werkje, wat de stichtingsvoorzitter Age Bootsma op zich neemt.
Eerst werd de zode afgestoken, een secuur werkje, wat de stichtingsvoorzitter Age Bootsma op zich neemt.
Nogmaals het stuk fundering. Nog net zichtbaar de ‘knik’ in de kerk op de Zuid-Oost zijde.
Onder het toeziend oog van Age Bootsma werden de buizen aangebracht. Ook Gerrit Koudenburg hield een oogje in het verder onzichtbare zeil.
Stukken halve Kloostermoppen, gevonden bij de voet van de huidige toren tijdens het graven van de riolering. Zij kunnen van de vroegere toren met zadeldak van voor 1758 zijn geweest.
Op de plaats van de gevonden fundering vond ik met mijn metaaldetector deze gesmede ‘klinkvanger’. – en gesmede spijker, ook dit wijst er op dat hier de ingang van de grafkelder heeft gezeten. Ter oriëntatie, de spijker is 14 cm lang.
Goënga zoals bewoners en toeristen het zien liggen als ze het dorp naderen. De Kerk met zijn witte toren tussen het groen en de omringende huizen geven het een pittoresk aanzien. Goënga, het dorp waar je graag wilt wonen.
Als het nodige uit de kerk is verwijderd, kan het opknappen van het interieur beginnen. Muren, plafond en kerkbanken krijgen een facelift. De nog in de kerk staande banken zijn tijdelijk afgedekt met platen, dit om schade te voorkomen.
Binnenkant van de deur, met op de voorgrond de oude tegels in het voorportaal van de kerk. Dat hij enigszins verzakt past bij de leeftijd van deze oude knar uit 1758.
Nadat de oude houten vloer bij de preekstoel was verwijderd, kwam deze mooie oude plavuizen tegelvloer te voorschijn. Deze dateert waarschijnlijk uit 1758, het jaar van de bouw van de huidige kerk.
Grafsteen met ingebeiteld wapen, voorstellende een schild met rechts een zwaard met de punt omhoog, het symbool voor strijdvaardigheid, links onder een klaverblad, wat staat voor boeren komaf. Helaas is het deel links boven onleesbaar. Verder de letters I T of J T. Wie weet meer?
Boven de voor de preekstoel liggende oude plavuizen vloer word door de timmerlieden het nieuwe podium aan gebracht.
De vloer van het podium wordt aangebracht, het zal iets hoger en breder worden als voorheen.
Timmerlieden bezig met de vloer en het podium in de kerk.
5 schilders van schildersbedrijf Schakel druk bezig om de kerk in een nieuw jasje te steken. Op de voorts bank rechts is de definitieve kleur voor de kerkbanken al aangebracht. (proef)
Half om half. Een deel al in de definitieve kleur, de rest nog in de oude groene stijl. Zie het verschil!!
Ook de kleine hoekjes moeten worden gedaan. Een klus die terug grijpt op je kinderjaren, ofwel kruipend op handen en knieën. Maar het was de moeite waard.
De banken zijn in de juiste kleur geschilderd en de wanden zijn gesausd. Nog even doorbijten en er is weer een prachtig en bij de tijds interieur te aanschouwen.
Overzicht van het eindresultaat. Licht en ruim aandoend, met als plafond een zijdeglans blauwe koepel.
De bestrating bij de vroeger zo broodnodige waterput is als laatste hersteld. De entree van de kerk is hiermee weer opgewaardeerd. De verzakte sluitsteen met het jaartal 1758 was al eerder hersteld en op zijn plaats gebracht.
Hierna volgen een aantal foto’s van de opening van de kerk op 19 september 2015.
Voorjaar. Nog even en de bomen worden groen, het gras wordt weer gemaaid en de vogels keren terug in het land. Rechts op de voorgrond een stukje dorpsuitbreiding door middel va 2 woningen. Daar achter, niet zichtbaar een uitbreiding met 9 woningen, genaamd ‘De Boppeslag’.
Voorjaar. Nog even en de bomen worden groen, het gras wordt weer gemaaid en de vogels keren terug in het land. Rechts op de voorgrond een stukje dorpsuitbreiding door middel va 2 woningen. Daar achter, niet zichtbaar een uitbreiding met 9 woningen, genaamd ‘De Boppeslag’.
De preekstoel na de opknapbeurt en voorzien van blauwe franjes, passend bij het plafond. Achter het katheter voorzitter Age Bootsma tijdens de heropening van de kerk op 19 september 2015.
Voorpret bij de brug in het dorp. De speel attributen staan klaar voor de jeugd. ‘Oudere’ jeugd oefent alvast even.
Na afloop van het officiele gedeelte van de opening van de kerk kreeg de dorpsjeugd de gelegenheid zich op de Kerk- of Opvaart uit te leven in grote ballonnen.
De later gebouwde toren dateert van 1787. Bij de nieuwbouw van de kerk in 1758 was de oude toren eerst blijven staan. De toren bevat een zeer oud uurwerk en klok, waarover verderop meer.
Duidelijk is op deze foto te zien dat de kerk op een terp staat. Deze is ongeveer 1,5 meter hoog. Bij de watersnood in 1825 hebben er koeien in de kerk gestaan. Naast de kerk ligt de ‘Finne’, nu kaatsveld maar vroeger een stuk gemeenschappelijk weideland.
De kerk in het centrum van het dorp aan de in 1881 aangelegde weg, die de naam ‘Hege Wier’ draagt. De naam is ontleend aan een vroegere hoge terp (wier) nabij het dorp.
Sedert november 2016 is de kerk ’s avond verlicht door 2 schijnwerpers die door sensoren worden aangestuurd en dus automatisch aan en uit gaan. Het geeft de kerk in de avonduren een mooi aanzien.
Het geheel ‘opgefriste’ kerkmeubilair pronkt in volle glorie in de Hervormde kerk van Goënga.
Het katheder in zijn nieuwe jasje. De preekstoel opgeknapt, maar nog met oude groene franje.
Deze opname bij avondlicht laat zien hoe mooi de verlichting zijn ‘werk’ doet. Het orgel uit 1900 wordt prachtig uitgelicht en ook het blauwe plafond draagt zijn steentje bij aan de sfeer.
Tijdens een winterperiode gemaakte foto van de kerk die een sfeervol beeld geeft van de donkere dagen voor Kerstmis.
De toegangsdeuren van de hal naar de kerkruimte werden ook van een nieuwe laklaag voorzien en komen mooi uit tegen de lichte achtergrond.
Centraal in het dorp Goënga staat deze op een terp gebouwde kerk uit 1758. Het jaartal is aan gegeven in de sluitsteen boven de ingang van de kerk.
Het interieur van de kerk voor de grote opknapbeurt in 2015. Wat je al niet met kleur kunt doen, getuige de komende beelden van de binnenkant van de kerk.
De in 1342 door Stephanus gegoten klok in de toren van de kerk in Goënga. In de rand is een inscriptie gegoten met de hierna volgende tekst. Door bemiddeling van den Heer Lindolphus, priester, kniel ik voor Maria. Er staan zgn. Maria monogrammen op de klok.
De ophanging van de klok aan een zware eiken balk. 8 dikke bouten houden hem op zijn plaats. De balk steunt zelf aan beide zijden op 2 zware ijzeren platen.
Nogmaals de klok, maar met de inscriptie rondom. De klok heeft onder een diameter van 96 cm. Het gewicht bedraagt ongeveer 450 kilogram.
Contra gewicht van de klok, op de as aan gebracht. Rechts het wiel met ketting voor het handmatig luiden van de klok.
Op deze foto is te zien dat er in een eerder stadium lichtere lagers zijn gebruikt voor de klok. Mogelijk zijn ze na de tweede wereldoorlog vervangen door zwaardere. De klok is in de oorlog door de Duitsers weggehaald, maar gelukkig na de oorlog in 1945 weer terug geplaatst.
In het raam van de toren lag deze boven kap van het lichtere lager dat onder het huidige lager was aangebracht.
Punt van een hek, gevonden nabij de oude grafkelder. Heeft er mogelijk een ijzeren hek bij de ingang gestaan? De punten komen niet overeen met de punten van het hekwerk om de begraafplaats, deze is groter van afmeting.
Beeld van de opnieuw geschilderde preekstoel, hier met de aan het plafond aangepaste blauwe franje. Het geheel spreekt voor zichzelf.
De opgeknapte preekstoel met de nog groene franje.
Overzichtsfoto van de aangepaste kerk, genomen vanaf de zitplaats van de orgelist.
Slinger van het oude uurwerk waarmee het werd opgewonden.
Totaal eindresultaat. Gewoon heel mooi!!!
De oude klink van de kerkdeur die ons toegang tot de kerk verschaft. We nemen een kijkje in de kerk.
Het venster in de toren uit 1787 zit hier ± 33 cm diep in het metselwerk, aan de binnenkant is dat nog eens ± 10 cm. De muur is hier dus ongeveer 43 cm dik (2 x steens).
Op deze tekening van Jacob Stellingwerf uit 1723 is goed te zien waar de oude grafkelder heeft gezeten.
Duidelijk is hier de sluitsteen met het jaartal 1758 van de kerk te zien. De foto is van voor de opknapbeurt van de kerk in 2015. De verzakte sluitsteen zit weer op zijn goede plaats.
Nogmaals het uurwerk, maar nu van de andere zijde gezien. Een fraai stuk werk uit de 15e eeuw.
Het stokoude uurwerk van dichtbij gezien. Op de hoeken wordt het door spieën bijeen gehouden. De hoekstaanders zijn 140 cm hoog, de breedte bedraagt 115cm en de diepte is 80cm.
Sint Willibrordus, de naam van de Katholieke geestelijke waarmee de kerk is ingewijd. Hij kwam uit Northumbrië Engeland en was in het jaar 690 bij Katwijk (Oude Rijn) in Nederland aangekomen. Hij leefde van 658 tot 739. Zijn graftombe staat in de gewelven van de kerk in Echternach (Luxemburg).
‘Depot’ voor de schilderswaren tijdens de opknapbeurt van de kerk in 2015. De lambriseringen zijn voor een deel al geschuurd.
Een deel van de expositie van schilderijen over 102 omgekomen Joodse kinderen, gemaakt door Ada Stel.
Al voor de officiële opening was er al een tentoonstelling van schilderijen van Ada Stel, met als thema: Geleende gezichten. Zij schilderde 102 portretten van in Duitse kampen omgekomen Joodse kinderen. ook is er een boek van uit gegeven. U ziet er hier een klein deel van de expositie.
Zie voor meer informatie over de kerk van Goënga: https://www.stichtingkerkgebouwgoenga.nl